Son yıllarda ABD’nin Alaska eyaletinde bazı nehirlerde gözlemlenen sıra dışı bir değişim, bilim dünyasında endişelere yol açtı. Daha önce berrak sularıyla bilinen birçok nehir, turuncu renge bürünmeye başladı. Bilim insanları, bu olağandışı durumu araştırdı ve arkasındaki sebebi belirledi. Uzmanların değerlendirmelerine göre, bu değişimin en önemli nedeni küresel ısınma ile birlikte eriyen permafrost tabakaları oldu.
Alaska’nın kuzey kesimlerinde yaygın olarak bulunan kalıcı donmuş zemin olan permafrost, eridikçe yıllardır toprak altında sıkışmış metaller ve minerallerin suya karışmasına neden oluyor. Eriyen toprakların su ve oksijenle etkileşimi, kimyasal reaksiyonları tetikliyor. Özellikle demir, alüminyum, çinko ve kadmiyum gibi metallerin su ile birleşmesi, nehirlerde pas rengini andıran turuncu bir görünüm oluşturuyor. Uzmanlar, bu durumu maden bölgelerinde görülen asitli su kirliliğine benzetiyor.
Araştırmalar, sadece Alaska’daki Salmon Nehri’nde değil, Brooks Range bölgesindeki birçok nehirde benzer renk değişimlerinin yaşandığını ortaya koydu. Bazı bölgelerde suyun rengi tamamen değişirken, diğerlerinde ağır metal oranlarının hızla yükseldiği tespit edildi.
Nehirlerdeki metal oranlarının su canlıları için güvenli sınırları aşmaya başladığı ifade ediliyor. Özellikle somon balıkları ve diğer tatlı su türlerinin bu durumdan ciddi şekilde etkilendiği vurgulanıyor. Demirin yoğunluğunun balıkların solungaçlarını kaplayarak oksijen alımını zorlaştırabileceği belirtiliyor. Ayrıca, nehir tabanında biriken tortuların balık yumurtalarına zarar verebileceği ve bu durumun besin zincirini olumsuz yönde etkileyebileceği ifade ediliyor. Bölgedeki kuşlar, ayılar ve diğer yaban hayat da bu olumsuz etkilerden dolaylı olarak risk altına girmiş durumda.
Bilim insanları, bu durumu sıradan bir çevre kirliliği gibi düzeltmenin mümkün olmadığını belirtiyor. Çünkü sorun, tek bir kaynaktan değil, geniş alanlara yayılan eriyen donmuş topraklardan kaynaklanıyor. Uzmanlar, küresel ısınmanın devam etmesi halinde Alaska’daki daha fazla nehrin benzer bir renk değişikliği yaşayabileceği konusunda uyarıyor.
